arabuluculuk-890x395_c

ZORUNLU ARABULUCULUK


İş mahkemeleri kanunu uyarınca, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Diğer bir ifade ile iş uyuşmazlıklarının çözümünde başvurulacak ilk yol arabuluculuktur; uyuşmazlık arabulucuya başvurulmadan mahkemeler önüne taşınamayacaktır. Arabulucuya gidilmeden mahkemelere başvurulduğunda dava, içeriğine bakılmadan, hiçbir işlem yapılmadan usulden reddedilecektir.

NE ZAMANDAN BERİ ZORUNLUDUR?

01 Ocak 2018’den beri iş uyuşmazlıkları için zorunlu arabulucuk hukukumuzda yer almaktadır.

Bu tarihten önce ilk derece mahkemelerine, bölge adliye mahkemelerine ve Yargıtay’a taşınmış, halen devam etmekte olan davalara ise zorunlu arabuluculuk uygulanmayacaktır.

HANGİ UYUŞMAZLIKLAR ARABULUCULUĞA ELVERİŞLİDİR?

Arabuluculuk yoluyla çözülmek istenen her uyuşmazlık gibi iş uyuşmazlıkları da, tarafların üzerlerinde üçüncü bir tarafın, bir otoritenin ( mahkeme, idari kurumlar vb.) katılımına gerek duymadan serbestçe ve geçerli karar verebilecekleri, işlem yapabilecekleri, geçerli sonuçlar elde edebilecekleri iş uyuşmazlıkları arabuluculuk yoluyla çözülmeye uygundur.

Arabuluculuğa elverişli olmayan uyuşmazlıklara örnek olarak gösterilebilir. Bu uyuşmazlıklar mahkemelerde çözülecektir.

  • İşçi ücretlerinden kelsen vergi
  •  Sigorta primleri
  •  Sigortalının hizmet tespit davaları

TARAFLAR KENDİLERİ ANLAŞABİLİYORSA NEDEN ARABULUCUYA İHTİYAÇ VAR?

Arabulucu, taraflarla bağlantısı ve ilişkisi olmayan bir üçüncü kişi; anlaşma sürecinin doğru ve sağlıklı yürütülmesini sağlayan bir uzmandır. İş uyuşmazlıkları taraf dengelerinin kolaylıkla bozulabildiği bir alandır. Bu hususta arabulucunun görevi: tarafların haklarını bilerek, etki ve baskı altında kalmadan kendi iradeleriyle hareket etmelerini sağlamak; adil ve her iki tarafın da menfaatlerine uygun karar vermelerine yardımcı olmak ve gerekiyorsa işveren ve işçiyi hukuki veya teknik yardım almaya yönlendirmektir. Arabulucu uyuşmazlık hakkında bir hakim gibi karar verme yetkisine sahip değildir, tarafları anlaşmaya zorlayamaz ancak eğer tarafların orta yol bulmaları mümkün olmuyorsa, arabulucu çözüm önerileri sunabilir. Arabulucu, işveren ve işçinin birbirlerinin ihtiyaç ve isteklerini daha iyi anlamalarını ve ortak paydada buluşmalarına hizmet eden tarafsız ve bağımsız bir uzmandır.


HANGİ UYUŞMAZLIKLARDA ARABULUCULUK ZORUNLU?

  • Kıdem tazminatı
  • İhbar tazminatı
  • Sendikal tazminatı
  • Mobbing tazminatı
  • Ücret, prim, ikramiye
  • Fazla mesai ücreti
  • Yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti
  • Cezai şart
  • Haksız rekabet tazminatı
  • İşçiye yapılan eğitim giderleri
  • İşe iade talebi

HANGİ UYUŞMAZLIKLARDA ARABULUCULUK ZORUNLU DEĞİL?

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya gitmeden direkt mahkemeye gidilebilir. Bu uyuşmazlıklarda arabuluculuk ihtiyaridir yani taraflar isterlerse arabulucuya gidebilirler ancak bu dava sürecinden önce yapılması gereken zorunlu bir işlem değildir.

 

KİMLER ZORUNLU ARABULUCULUK KAPSAMINDA?

İş Mahkemeleri Kanunu’na göre, “Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.” Diğer bir ifade ile, İş Kanuna tabi bütün işçi ve işverenler arasındaki söz konusu uyuşmazlıklar önce arabuluculuk yolundan geçecektir.

1-İş Kanunda yer alan istisnalar

  • Deniz ve Hava Taşıma işleri ( gemi adamları, pilotlar, hostesler vb )
  •  50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerleri veya işletmeler
  •  Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri
  • Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışarıdan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işler
  •  Ev hizmetleri (yemek, temizlik, çamaşır gibi)
  • Çıraklar
  • Sporcular

Rehabilite edilenler (kaza, hastalık sonucu iş göremez hale gelenlerin tedavi sonunda işe alıştırılmaları için özel rehabilite merkezlerinde yapılan çalıştırmalar)

507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerleri

2- Deniz İş Kanunu kapsamındaki

3- Basın İş Kanunu kapsamındaki (gazeteciler)

4- Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki (genel hizmet sözleşmesi kapsamında çalışanlar)

hukuki ilişkilerden kaynaklanan uyuşmazlıklar da zorunlu arabuluculuğa tabidir.